Beroepen in de volkstellingen

In de jaargangen 1849, 1889, 1899, 1909, 1920, 1930 en 1947 van de volkstellingen komen beroepentellingen voor. Het betreft hier niet de oorspronkelijke gegevens per man of vrouw. Die zijn met uitzondering van de twee meest recente volkstellingen verloren gegaan. Wel zijn de gepubliceerde tabellen bewaard gebleven. Het betreft dus gegevens die zijn geaggregeerd naar plaatsen binnen een provincie, naar mannen en vrouwen (vaak met een onderscheid naar leeftijd, met inbegrip van kinderen) en per beroepsgroep.

De volkstellingen betreffen in beginsel de gehele bevolking, maar het is bekend dat met name bij vrouwen er een gevoelige onderregistratie is van beroepen, dat wil zeggen dat een gedeelte van de werkzame vrouwen niet is geteld. Beroepen van mannen zijn over het algemeen vollediger geregistreerd.

Het aantal onderscheiden beroepsgroepen wisselt sterk. Bovendien zijn de beroepen in deze tellingen door de jaren heen op verschillende manieren geschreven en gepresenteerd. Harmonisatie van beroepen maakt vergelijking tussen de tellingen mogelijk, maar ook vergelijking met andere bestanden. Hiertoe zijn de beroepen uit de volkstellingen gekoppeld aan HISCO-codes [Leeuwen 2007].

Harmonisatie van beroepsaanduidingen

In de jaren '50 van de vorige eeuw is het International Labour Office begonnen met een standaard beroepenclassificatie, de International Standard Classification of Occupations (ISCO), met de bedoeling wereldwijd benamingen van beroepen vergelijkbaar te maken. Uiteraard was dit systeem niet bedoeld voor historische gegevens. Een groep van historici en sociologen heeft op basis van de ISCO een indeling ontworpen voor beroepsaanduidingen uit de 19e en begin 20e eeuw, de HISCO. Dit classificatieschema is toegesneden op historische veranderingen in het productieproces en maakt opslag van informatie over producten en status mogelijk.

De harmonisatie van beroepen uit de volkstellingen hebben een aantal producten opgeleverd, te weten:

  • Een Excel-bestand per volkstellingentabel met gecodeerde beroepen met de exacte inhoud en context van de tabel en alleen de unieke beroepstitels uit de betreffende tabellen.
  • Eén Excel-bestand met het totaal van de unieke beroepen uit de volkstellingen.
  • Een ACCESS database met een tabel per volkstellingentabel met gecodeerde beroepen en een tabel met het totaal aan unieke beroepen.
  • Een Excel-werkboek Lookup org dat als hulpmiddel kan dienen om beroepen geautomatiseerd te coderen en een Excel-werkboek hisco-toolbar waarmee gezocht kan worden naar codes, beroepstitels en omschrijvingen van beroepen in de HISCO database. Deze hulpmiddelen zijn te vinden onder coderingsmacro's.

In het Verslag harmonisatie beroepen staat beschreven hoe er te werk is gegaan bij de codering. De handleiding geeft meer informatie over het gebruik van de coderingsmacro's.

Zie voor bovenstaande informatie EASY: Volkstellingen 1795-1971: Documentatiebestanden van de Volkstellingenwebsite ‒ 2. Beroepen: harmonisatie van beroepen: http://dx.doi.org/10.17026/dans-z9p-hgfj.

Klompenmaker en kuiper Twee historische beroepen uit Ambachten en bedrijven: geschenk voor de jeugd / met 16 gekleurde plaatjes, 19e eeuw, uitgegeven door H.A.M. Roelants, Schiedam. Bron: Koninklijke Bibliotheek.

(Klik op bovenstaande afbeelding voor een grotere versie)