Doel en achtergrond van het Volkstellingenproject

Tussen 1997 en 2005 hebben het Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI-KNAW), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) en de Stichting Historische Databank Nederlandse Gemeenten (HDNG) samengewerkt in een drietal projecten met als gemeenschappelijk doel de digitalisering en ontsluiting van de gegevens uit de Nederlandse Volkstellingen:

1. Life Courses in Context

In het project Life Courses in Context werden 40.000 levenslopen verzameld van personen geboren in de periode 1863-1922. Deze individuele levenslopen, die werden gereconstrueerd uit in archieven bewaarde bevolkingsregisters, zijn aangevuld met gegevens uit de volkstellingen. Dit soort historische bevolkingsgegevens geeft een beeld van het leven in het verleden. Lees verder...

De databank met levenslopen bouwt voort op de Historische Steekproef Nederlandse bevolking (HSN) waaraan op het IISG al sinds 1990 wordt gewerkt. De bevolkingsregisters waarop de database is gebaseerd, worden sinds 1850 in Nederland bijgehouden en zijn internationaal uniek. Van iedereen die in Nederland woonde, zijn kerngegevens zoals verhuizingen, huwelijken en overlijden opgenomen. Het huishouden waarin iemand ter wereld kwam, maar ook de eigen gezinsvorming, is door het volgen van de persoon in de registers te reconstrueren. Ook zijn de religie en het beroep bekend, op grond waarvan de sociaal-economische positie en de ontwikkeling daarin kunnen worden bestudeerd. Niet alleen verhuizingen naar een andere gemeente, maar ook veranderingen van woonadres binnen een gemeente werden vermeld, zodat de hele mobiliteitsgeschiedenis zichtbaar kan worden gemaakt. De context van de levenslopen wordt ontleend aan de volkstellingen uit de periode 1859-1947.

2. Gegevensbestanden van de Volkstellingen 1795-1971

Volkstellingen werden doorgaans om de tien jaar gehouden en geven dwarsdoorsneden van de bevolking op het moment van de telling. In sommige jaren werden ook beroepen en woningen geteld. De belangrijkste gegevens zijn voor iedere gemeente, en soms voor buurten of wijken, beschikbaar. Ook bevatten de tellingen allerlei kenmerken die niet uit de bevolkingsregisters te destilleren zijn, zoals de opleiding, de woonsituatie en meer uitvoerige gegevens over de beroepsarbeid. Bestudering van deze gegevens heeft nieuwe inzichten opgeleverd over de Nederlandse bevolking in een periode van snelle industrialisering en verstedelijking, gedurende de tweede helft van de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw.

In dit project werd gewerkt aan de ontsluiting, elektronische publicatie en digitale archivering van de ingevoerde tellingen van 1795, 1829, 1839, 1849, 1859 en 1930 en het toegankelijk maken en het voorbereiden van een digitale publicatie van de volkstellingen van 1960 en 1971. Het bouwde voort op twee eerdere samenwerkingsprojecten tussen deze partijen en heeft samenhang met het hierboven genoemde Life Courses in Context.

3. Digitalisering Nederlandse Volkstellingen 1795-1971

Dit project heeft geresulteerd in een cd-rom-uitgave van de Nederlandse Volkstellingen 1795-1971: Set 1: Data en publicatie volkstelling 1899 en Set 2: Publicaties volkstellingen 1795-1971.

In 2006 heeft Data Archiving and Networked Services (DANS) de participatie in het volkstellingenproject en het beheer van de volkstellingenwebsite van het NIWI-KNAW overgenomen.

Zie voor nadere informatie EASY Volkstellingen 1795-1971: Documentatiebestanden van de Volkstellingenwebsite ‒ 8. Colofon: http://dx.doi.org/10.17026/dans-z9p-hgfj, daarbinnen:

  • sectie 'Achtergrond': o.a. Life Courses in Context, HGIN voorstel, Controle en correctie 1795-1930, Eindverslag digitalisering.
  • sectie 'Nieuwsarchief'.
  • sectie 'Presentaties': verscheidene PowerPoint-presentaties (in PDF-formaat) en foto's.

Medewerkers

Het project Volkstellingen is in de loop der jaren tot stand gekomen dankzij de medewerking van velen. Wij noemen hier in het bijzonder:

Het voormalige Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI):

  • dr. Peter Doorn (projectleider)
  • drs. Luuk Schreven (projectcoördinatie & volkstelling 1971)
  • dhr. Kashif Amin (controle & correctie data entry)
  • dhr. Wouter den Bakker (controle & correctie data entry)
  • dhr. Henk van den Berg (applicatieonwikkeling)
  • drs. Michelle van den Berk (volkstelling 1960)
  • drs. Florie Barnhoorn (correctie & nabewerking data entry)
  • drs. Ruud Bronmans (applicatieontwikkeling)
  • drs. Berry Feith (projectmanager data entry)
  • mevr. Dorine Gilliot (data entry)
  • drs. Jasper van Gruijthuijsen (data entry)
  • mevr. Yamit Gutman (coördinatie & nabewerking data entry)
  • drs. Mario Harms (controle & correctie data entry)
  • ing. Erik Huisman (applicatieontwikkeling)
  • drs. Henk Laloli (projectmanager applicatieontwikkeling)
  • dhr. Ricardo Meijer (data entry)
  • dhr. Matthias Obert (controle & correctie data entry)
  • drs. Simone Pathuis (data entry)
  • drs. Anouk de Rijk (harmonisatie)
  • drs. Margriet de Rooij (coördinatie controle & correctie data entry)
  • drs. Tom Scheers (data entry)
  • drs. Ronald Schurink (data entry)
  • drs. Roselle Servage (webredactie)
  • drs. Dagmar Stiebral (conversie website volkstelling 1899)
  • mevr. Liza Swaving (controle & correctie data entry)
  • dhr. Rommert Tjeerdsma (controle & correctie data entry)
  • mevr. Anneke Veltman (controle & correctie data entry)

Data Archiving & Networked Services (DANS):

  • dr. Peter Doorn (projectleider)
  • drs. Marjan Balkestein (webredactie & archivering)
  • dr. René van Horik (redactie bundel)
  • drs. Dagmar Stiebral (webredactie & archivering)

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS):

  • dr. Jacques van Maarseveen (projectleider)
  • drs. Carel Harmsen (inhoudelijke begeleiding)
  • drs. Jan Jonker (begeleiding documentatie & ontsluiting data)
  • dr. Tom Vreugdenhil (controle data & ontsluiting data via StatLine)

Radboud Universiteit Nijmegen:

  • Prof. dr. Theo Engelen (projectleider)
  • drs. Henny Gooren (controle & correctie data entry)
  • drs. Hans Heger (controle & correctie data entry)

Bibliotheken:

De volgende bibliotheken stelden exemplaren van hun volkstellingsboeken ter beschikking voor digitalisering:

  • Universiteit Leiden
  • Radboud Universiteit Nijmegen

Data Entry:

  • Centre for Data Digitisation and Analysis (CDDA), Belfast
  • ing. Bernhard Jobsen (analyse & werkvoorbereiding data entry)
  • Paper2Digital, Ter Aar
  • ServiceProfs, Alphen aan de Rijn

Content conversie:

  • Top Image Systems, Rijswijk
  • Van Buuren Document Management Solutions, Lelystad
  • Xerox, Breukelen

Huidige digitale publicatie als onderdeel van het DANS Data Journal:

  • Redactie: dr. Peter Doorn (DANS)
  • Aanvullingen en correcties: drs. Jan Jonker en dr. Tom Vreugdenhil
  • Technische verzorging: dr. Leen Breure, ScieMedia, Voorschoten

CD1 De cd-roms - Set 1: Data en publicatie volkstelling 1899.

CD2 Set 2: Publicaties volkstellingen 1795-1971.